چطور بفهمیم فرزندمان اضطراب تحصیلی دارد؟ (راهکارهای ساده برای والدین)

نشانه‌های رفتاری: «تنبلی» یا «قفل‌شدگی»؟

اشتباه بزرگ ما والدین اینجاست: وقتی می‌بینیم نوجوان مان درس نمی‌خواند و گوشی دستش است، می‌گوییم چقدر تنبل است! اما حقیقت چیز دیگری است.

  اهمال‌کاری دفاعی: نوجوان از ترس اینکه نکند بخواند و نمره نگیرد (شکست بخورد)، اصلاً سمت درس نمی‌رود. در واقع او تنبل نیست، او «ترسیده» است.

زودرنجی و پرخاشگری: اگر با یک سوال ساده درباره درس، از کوره در می‌رود، بدانید که ظرفیت روانی‌اش پر شده و اضطراب دارد به شکل خشم بیرون می‌زند.

کمال‌گرایی افراطی: اگر برای یک تحقیق ساده ساعت‌ها وقت می‌گذارد و مدام پاک می‌کند و از نو می‌نویسد، او درگیر اضطرابِ «کافی نبودن» است.

راهکارهای ساده و فوری برای والدین

فهمیدنِ اضطراب فرزند، فقط قدم اول است.

قدم مهم‌تر این است که بعد از تشخیص، چطور واکنش نشان بدهیم. چون واقعیت این است که بعضی واکنش‌های ما، با اینکه از سر نگرانی و دلسوزی‌اند، می‌توانند اضطراب را بیشتر کنند.

والدین معمولاً وقتی می‌بینند بچه‌ شان مضطرب است، دوست دارند سریع اوضاع را درست کنند؛ نصیحت بدهند، راه‌حل پیدا کنند. اما در برخورد با اضطراب، همیشه «زود درست کردن» جواب نمی‌دهد.

۱. گوشِ شنوا باشید، نه رادیویِ نصیحت!

خیلی از ما والدین به محض اینکه می‌بینیم فرزندمان نگران است، دچار «اضطرابِ والدی» می‌شویم و می‌خواهیم سریع اوضاع را جمع‌وجور کنیم. برای همین شروع می‌کنیم به نصیحت کردن : «خب زودتر می‌خوندی»، «نترس بابا چیزی نیست».

• چرا این کار اشتباه است؟ وقتی سریع راهکار می‌دهید، در واقع دارید به نوجوان می‌گویید: «اضطراب تو بی‌مورد است یا تو خودت بلد نیستی حلش کنی». این کار او را تنهاتر می‌کند.

• چه کار کنیم؟ فقط گوش دهید. یعنی اجازه دهید احساسش را کامل خالی کند.

• مثال کلامی: به جای «نترس»، بگویید: «می‌بینم که چقدر بابت این امتحان تحت فشاری. واقعاً سخته که آدم احساس کنه کلی درس نخونده روی هم انباشته شده. حق داری که کلافه باشی.» همین که او حس کند شما «درکش» کردید، سطح هورمون کورتیزول (استرس) در مغزش پایین می‌آید.

۲. نمره را از «ارزش انسانی» او جدا کنید

بزرگ ‌ترین ترس نوجوان این است: «اگر نمره نگیرم، یعنی آدم بی‌عرضه‌ای هستم و پدر و مادرم دیگر مثل قبل دوستم ندارند.» این یعنی «عزت‌نفس مشروط».

• چرا این کار مهم است؟ نوجوان باید بداند جایگاه او در قلب شما، هیچ ربطی به معدلش ندارد. اگر او حس کند عشق شما «نمره ‌محور» است، اضطرابش فلج‌کننده می‌شود.

• چه کار کنیم؟ در عمل نشان دهید که او را برای «خودش» می‌خواهید.

• تغییر دیالوگ: به جای اینکه بلافاصله بپرسید «چند شدی؟»، بپرسید «امتحان چطور بود؟ کدوم سوالات به نظرت چالش‌برانگیزتر بود؟». اگر نمره‌اش بد شد، بگویید: «این نمره نشون می‌ده که فلان بخش رو خوب یاد نگرفتی، نه اینکه تو دانش‌آموز بدی هستی. بیا ببینیم کجای روشِ مطالعه‌ات نیاز به تغییر داره؟»

اگر فهمیدیم نوجوان‌مان اضطراب تحصیلی دارد:

مهم‌ترین کار ما این است که،از نقش «کنترل‌گر و نتیجه‌محور» بیرون بیاییم و تبدیل شویم به پایگاه امن. بیشتر گوش بدهیم و کمتر نصیحت کنیم، احساسش را معتبر بدانیم، نمره را از ارزش انسانی‌اش جدا کنیم. وقتی نوجوان مطمئن شود دوست‌داشتنی بودنش مشروط به نتیجه نیست و خانه قرار نیست دادگاه عملکرد باشد، سیستم عصبی‌اش آرام‌تر می‌شود، فکرش بهتر

کار می‌کند و احتمال اینکه واقعاً بتواند درس بخواند و پیشرفت کند، چند برابر می‌شود.