این مسئله طبیعی است که نزدیک شروع سال تحصیلی، کمی نگرانی یا دلشوره کودک بیشتر شود.گاهی این نگرانی آن‌قدر پررنگ می‌شود که کودک را از مدرسه، درس یا حتی فکر کردن به روزهای اول دور می‌کند. اضطراب با دشواری در حضور و ماندن در مدرسه ارتباط نزدیکی دارد و این ارتباط می‌تواند با اضطراب جدایی، اضطراب اجتماعی و نگرانی‌های مربوط به خود مدرسه دیده شود.
چرا برگشتن به مدرسه می‌تواند اضطراب‌آور باشد؟
برای بعضی بچه‌ها، نگرانی بیشتر از خود مدرسه نیست؛ از چیزهایی است که ممکن است در آن اتفاق بیفتد. نگرانی درباره نمره‌ها، امتحان، دوست پیدا کردن، قضاوت شدن، اشتباه کردن یا روبه‌رو شدن با یک محیط جدید می‌تواند شروع سال تحصیلی را سخت‌تر کند.
برای بعضی دیگر، تغییر برنامه خواب و بیداری یا جدا شدن دوباره از والدین بعد از یک دوره تعطیلی، بخش دشوار ماجراست. پژوهش‌ها همچنین عواملی مثل حمایت خانواده و معلم، روابط با همسالان، احساس تعلق به مدرسه و تجربه‌های اجتماعی کودک را در مشکلات مربوط به حضور در مدرسه مهم می‌دانند.
کودک همیشه نمی‌گوید «نگرانم»؛ گاهی رفتارش حرف می‌زند:
کودک ممکن است نتواند دقیقاً توضیح دهد که چه چیزی نگرانش کرده است. گاهی این نگرانی خودش را به شکل دل‌درد، سردرد، تغییر خواب، بی‌قراری، گریه، تحریک‌پذیری یا بهانه آوردن برای نرفتن به مدرسه نشان می‌دهد.
این نشانه‌ها به‌تنهایی به معنی وجود یک مشکل جدی نیستند؛ مهم این است که تغییرات کودک را در کنار هم و در طول زمان ببینیم. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند یا حضور کودک در مدرسه و زندگی روزمره‌اش را مختل کند، بهتر است موضوع جدی‌تر بررسی شود.
چطور شروع مدرسه را برای کودک آسان‌تر کنیم؟
قبل از شروع مدرسه، بهتر است تغییرات را یک‌باره ایجاد نکنیم. تنظیم تدریجی ساعت خواب و بیداری، مرور برنامه روزانه مدرسه و آماده کردن وسایل می‌تواند بخشی از ابهام شروع سال را کمتر کند.
از طرف دیگر، گفت‌وگو اهمیت زیادی دارد. به جای اینکه فقط بپرسیم «چرا مدرسه نمی‌ری؟»، می‌توانیم بپرسیم: «کدوم قسمت شروع مدرسه بیشتر نگرانت می‌کنه؟»
گاهی همین سؤال ساده کمک می‌کند بفهمیم نگرانی کودک درباره امتحان است، دوست‌هاست، جدا شدن از والدین است یا موضوع دیگری.
همچنین بهتر است به جای اطمینان دادن‌های مکرر مثل «هیچی نمی‌شه»، به کودک فرصت بدهیم نگرانی‌اش را بیان کند و بعد همراه او دنبال راه‌حل بگردیم. حمایت والدین و همکاری خانه و مدرسه از عواملی هستند که در مواجهه با مشکلات حضور در مدرسه اهمیت دارند.
یادت باشد:
قرار نیست هر کودکی که قبل از شروع مدرسه دلشوره دارد، مشکلی جدی داشته باشد. کمی نگرانی می‌تواند بخشی از مواجهه با یک تغییر باشد. مهم این است که این نگرانی را ببینیم، درباره‌اش حرف بزنیم و اگر ادامه‌دار یا مختل‌کننده شد، آن را نادیده نگیریم.
گاهی برای اینکه شروع دوباره آسان‌تر شود، کودک بیشتر از هر چیز به این نیاز دارد که بداند قرار نیست نگرانی‌هایش را به‌تنهایی مدیریت کند.
منابع علمی برای مطالعه بیشتر:
Lester, K. J., McDonald, B., Tunks, A., & Michelson, D. (۲۰۲۴). Intervention for school anxiety and absenteeism in children (ISAAC): Mixed-method feasibility study of a coach-assisted, parent-focused online program. Child Psychiatry & Human Development, ۵۷(۴), ۹۶۶–۹۸۰.
Ulaş, S., & Seçer, İ. (۲۰۲۴). A systematic review of school refusal. Current Psychology, ۴۳, ۱۹۴۰۷–۱۹۴۲۲.