یکی از دلایل جذابیت شبکه‌های اجتماعی، وجود پاداش‌های کوچک و مداوم مثل لایک، پیام، محتوای جدید و بازخورد اجتماعی است.این موضوع برای نوجوانان مهم است، چون خواب کافی نقش مهمی در تمرکز، یادگیری و حال‌وهوای روز بعد دارد.
دوپامین در مغز بخشی از سیستم پاداش و انگیزه است و در دوران نوجوانی مسیرهای مرتبط با پاداش هنوز در حال رشد و تغییر هستند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند مغز نوجوانان نسبت به پاداش‌های اجتماعی حساسیت ویژه‌ای دارد. بنابراین محتوای جدید و بازخورد اجتماعی می‌تواند انگیزه ادامه دادن استفاده را بیشتر کند؛ البته این به معنی «اعتیاد قطعی به دوپامین» نیست.
وقتی اسکرول کردن خواب را عقب می‌اندازد
مشکل اصلی زمانی شروع می‌شود که استفاده از اینستاگرام به زمان خواب برسد. یک مرور نظام‌مند نشان داده استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی با کیفیت پایین‌تر خواب در جوانان ارتباط دارد.در یک مطالعه روی نوجوانان نیز استفاده شبانه و مشکل‌ساز از شبکه‌های اجتماعی با شاخص‌های نامطلوب خواب ارتباط داشت. بررسی‌های جدیدتر هم نشان داده‌اند که استفاده از رسانه‌های دیجیتال، به‌خصوص استفاده شبانه، با خواب کوتاه‌تر و کیفیت پایین‌تر خواب همراه است.
تأثیر کم‌خوابی روی درس و حال روزانه
وقتی شب دیرتر بخوابیم، معمولاً فرصت کمتری برای خواب کافی باقی می‌ماند. نتیجه می‌تواند خستگی بیشتر، کاهش تمرکز و سخت‌تر شدن فعالیت‌های روزانه باشد. پژوهشی در سال ۲۰۲۰ نیز ارتباط میان اختلال خواب ناشی از استفاده از شبکه‌های اجتماعی، فرسودگی تحصیلی و عملکرد تحصیلی را بررسی کرده است.
از طرف دیگر، شب‌گردی فقط یک مسئله فردی نیست؛ ارتباط با دوستان و ترس از عقب ماندن از اتفاقات هم می‌تواند نوجوان را به چک کردن مداوم شبکه‌های اجتماعی در زمان خواب ترغیب کند.
چطور کنترلش کنیم؟
لازم نیست اینستاگرام را کاملاً کنار بگذاریم. مهم‌تر این است که زمان استفاده از آن را مدیریت کنیم. مشخص کردن یک ساعت برای کنار گذاشتن گوشی، کم کردن اعلان‌ها و نرفتن سراغ محتوای جدید درست قبل از خواب می‌تواند کمک‌کننده باشد.
جمع‌بندی
شب‌گردی در اینستاگرام فقط چند دقیقه سرگرمی نیست؛ اگر به یک عادت همیشگی تبدیل شود، می‌تواند زمان خواب را عقب بیندازد و با کاهش کیفیت خواب همراه باشد. جذابیت پاداش‌های اجتماعی و نقش سیستم پاداش مغز هم می‌تواند توضیح دهد که چرا ادامه دادن اسکرول کردن آسان است. پس مسئله اصلی، استفاده آگاهانه و متعادل از اینستاگرام است، نه حذف کامل آن.