هیچ زوجی همیشه هم‌نظر، آرام و بدون مشکل نیست؛ اما چیزی که می‌تواند یک رابطه را به مرور فرسوده کند، فقط وجود اختلاف‌ها نیست، بلکه شیوه برخورد با آن‌هاست. از نگاه جان گاتمن (John Gottman)، یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند به کیفیت رابطه آسیب بزند، تحقیر و بی‌احترامی در تعاملات روزمره است.گاتمن که سال‌ها روابط زوجین را بررسی کرده است، معتقد است برخی الگوهای ارتباطی می‌توانند نشانه‌هایی از فاصله گرفتن عاطفی در رابطه باشند. او این الگوها را «چهار سوار رابطه» نامید که شامل انتقاد مخرب، تحقیر، حالت دفاعی و دیوار کشیدن در گفت‌وگو است. در میان آن‌ها، تحقیر جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا به جای تمرکز بر یک مشکل مشخص، ارزش و شخصیت فرد مقابل را هدف قرار می‌دهد.
تحقیر فقط یک جمله توهین‌آمیز نیست:
گاهی تصور می‌کنیم تحقیر فقط زمانی اتفاق می‌افتد که کسی از کلمات زشت یا توهین مستقیم استفاده کند، اما این رفتار می‌تواند شکل‌های ظریف‌تری هم داشته باشد. نگاه از بالا به طرف مقابل، تمسخر، کنایه‌های آزاردهنده، مسخره کردن اشتباهات، چشم‌غره رفتن یا بی‌اهمیت نشان دادن احساسات هم می‌توانند پیام بی‌احترامی منتقل کنند.
برای مثال، وقتی فردی می‌گوید:«وقتی دیر می‌رسی ناراحت می‌شوم و دوست دارم بیشتر هماهنگ کنیم.با زمانی که می‌گوید:«تو هیچ‌وقت نمی‌توانی یک کار ساده را درست انجام بدهی.»
تفاوت فقط در نوع جمله نیست؛ در پیامی است که به طرف مقابل منتقل می‌شود. جمله اول درباره یک رفتار صحبت می‌کند، اما جمله دوم شخصیت فرد را زیر سؤال می‌برد.
چرا تحقیر رابطه را آسیب‌پذیر می‌کند؟
رابطه عاطفی برای بسیاری از افراد جایی است که انتظار دارند در آن احساس ارزشمندی، امنیت و پذیرفته شدن داشته باشند. وقتی فرد بارها تجربه کند که مورد تمسخر یا کوچک شمرده شدن قرار گرفته، ممکن است به مرور احساس نزدیکی و اعتماد در رابطه کاهش پیدا کند.
پژوهش‌های گاتمن نشان داده‌اند که نحوه تعامل زوج‌ها در لحظات اختلاف، اهمیت زیادی در پیش‌بینی کیفیت آینده رابطه دارد. زوج‌هایی که حتی هنگام ناراحتی می‌توانند احترام متقابل را حفظ کنند، معمولاً فرصت بیشتری برای حل مسئله و بازسازی ارتباط دارند.
چگونه به جای تحقیر، بهتر صحبت کنیم؟
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها در ارتباط سالم این است که به جای حمله به شخصیت فرد، درباره رفتار مشخص صحبت کنیم. به جای گفتن «تو آدم بی‌مسئولیتی هستی»، می‌توان گفت: «وقتی این اتفاق افتاد، احساس کردم مسئولیت‌ها بین ما به شکل عادلانه تقسیم نشده است.»
همچنین لازم است در زمان عصبانیت، هدف گفت‌وگو را فراموش نکنیم. هدف از صحبت با شریک عاطفی نباید اثبات برتری یا شکست دادن طرف مقابل باشد؛ بلکه باید رسیدن به درک بهتر و پیدا کردن راه‌حل مشترک باشد.
یادت باشد:
اختلاف داشتن به معنای ناسالم بودن یک رابطه نیست. حتی زوج‌های موفق هم ناراحت می‌شوند، بحث می‌کنند و گاهی اشتباه می‌کنند. تفاوت اصلی در این است که آیا در میان اختلاف‌ها، هنوز احترام و ارزشمندی طرف مقابل حفظ می‌شود یا نه.
از نگاه گاتمن، رابطه سالم رابطه‌ای بدون مشکل نیست؛ رابطه‌ای است که در آن دو نفر یاد می‌گیرند مشکلات را بدون آسیب زدن به شخصیت و ارزش یکدیگر مدیریت کنند.
منابع علمی برای مطالعه بیشتر:
Gottman, J. M. (۱۹۹۴). Why Marriages Succeed or Fail: And How You Can Make Yours Last. Simon & Schuster
Gottman, J. M., & Silver, N. (۲۰۱۵). The Seven Principles for Making Marriage Work. Harmony Books.
گاتمن، جان، و سیلور، نان. (۱۴۰۱). هفت اصل موفقیت در ازدواج (ترجمه مهدی قراچه‌داغی). نشر میلکان.